De strijd tegen armoede en sociale uitsluiting staat of valt met de toegang tot betaalbaar en kwaliteitsvol wonen. In Vlaanderen is die toegang al jarenlang ernstig verstoord door een structurele wooncrisis. Door de lange wachtlijsten in de sociale huisvesting worden steeds meer mensen naar de onderste segmenten van de private huurmarkt geduwd, waar betaalbaarheid, kwaliteit en woonzekerheid zwaar onder druk staan. Kwetsbare huishoudens belanden daardoor vaker in slecht onderhouden woningen, geconfronteerd met hoge energiekosten, discriminatie en negatieve selectie.
Meer dan de helft van de private huurders besteedt meer dan dertig procent van het inkomen aan huur, terwijl honderdduizenden huishoudens na betaling onvoldoende middelen overhouden om menswaardig te leven. Een aanzienlijk deel van het Vlaamse woningpatrimonium is bovendien van ontoereikende kwaliteit, met op de private huurmarkt nog ernstigere problemen. Tegelijk blijft het aanbod aan sociale woningen bijzonder laag in vergelijking met de buurlanden, terwijl bijna 170.000 gezinnen op een wachtlijst staan en nog veel meer huishoudens wettelijk in aanmerking komen.
De hervorming van de sociale huisvesting en de geplande fusies tot woonmaatschappijen dreigen de toegankelijkheid voor de meest kwetsbare groepen verder te beperken. Daarbovenop groeit de problematiek van dak- en thuisloosheid en worden jaarlijks duizenden gezinnen bedreigd met uithuiszetting, waarvan een aanzienlijk deel effectief leidt tot verlies van woonstabiliteit.
Hoewel wonen in België grondwettelijk erkend is als een sociaal grondrecht en verankerd is in de Vlaamse Codex Wonen, blijft de effectieve realisatie ervan uit. Het recht op wonen blijft grotendeels een inspanningsverbintenis zonder afdwingbare garanties, waardoor een diepe kloof ontstaat tussen wettelijke erkenning en dagelijkse realiteit. Nationale juridische middelen schieten tekort om structureel beleid af te dwingen.
Op Europees niveau biedt het Herziene Europees Sociaal Handvest wél mogelijkheden. Via de collectieve klachtenprocedure kunnen organisaties structurele schendingen van sociale rechten aanklagen bij het Europees Comité voor Sociale Rechten. De Woonzaak heeft van deze procedure gebruikgemaakt om het falende Vlaamse woonbeleid ter discussie te stellen, met steun van talrijke organisaties, academici en de Europese federatie FEANTSA.
De procedure is laagdrempelig, kosteloos en rechtstreeks toegankelijk. Hoewel de uitspraken van het Comité juridisch niet bindend zijn, hebben ze een belangrijke politieke en juridische impact. Ze versterken de nationale rechtspraak, vergroten het maatschappelijke bewustzijn en creëren druk op beleidsmakers. Wetenschappelijk onderzoek wijst erop dat de slaagkansen van de klacht aanzienlijk zijn, ondanks het feit dat België het specifieke artikel over huisvesting niet heeft geratificeerd.
Parallel aan de juridische procedure bouwt de Woonzaak aan een brede maatschappelijke campagne. Door mediacampagnes, publiekswerking en samenwerking met uiteenlopende middenveldorganisaties wil zij het recht op wonen opnieuw centraal plaatsen in het politieke debat. Met het oog op de Vlaamse verkiezingen van 2024 beoogt de beweging een fundamentele koerswijziging van het woonbeleid, zodat wonen niet langer een privilege blijft, maar een effectief en afdwingbaar grondrecht wordt voor iedereen.
Lees het cursiefje in een andere taal : Dit cursiefje is alleen beschikbaar in het Nederlands.