Meer dan 40 Vlaamse sociale organisaties dienden bij het Europees Comité voor Sociale Rechten een klacht in tegen het Vlaams woonbeleid, onder de naam Woonzaak.
——
Het recht op huisvesting is een fundamenteel mensenrecht dat nauw verbonden is met de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties. Tegen 2030 moet iedereen toegang hebben tot een adequate, veilige en betaalbare woning met basisvoorzieningen, maar de huidige realiteit toont aan dat deze ambitie nog veraf is. In Vlaanderen kampen duizenden mensen met problemen rond betaalbaarheid, kwaliteit, toegankelijkheid en woonzekerheid, wat heeft geleid tot een sterke toename van dakloosheid en het grijze wooncircuit.
Meer dan veertig sociale organisaties verenigden zich in de Woonzaak om via juridische weg structurele veranderingen in het Vlaams woonbeleid af te dwingen. Zij brachten een collectieve klacht in bij het Europees Comité voor Sociale Rechten, naar het voorbeeld van de Klimaatzaak. De actie vertrekt vanuit het idee dat voldoende juridische kaders reeds bestaan, maar onvoldoende worden toegepast. Huisvesting wordt daarbij niet gezien als een geïsoleerd probleem, maar als een essentiële schakel binnen armoedebestrijding en sociale inclusie.
Armoede wordt begrepen als een schending van meerdere grondrechten tegelijk, waaronder onderwijs, gezondheid, werk, energie en wonen. Ze is multidimensioneel en vraagt een geïntegreerde aanpak over alle beleidsdomeinen heen. Rechtspraak in verschillende Europese landen bevestigt dat overheden en private eigenaars verantwoordelijk kunnen worden gesteld wanneer woonrechten worden geschonden. Uitspraken tonen aan dat discriminatie op de huurmarkt, gebrek aan noodopvang, uithuiszettingen en onveilige woonvormen strijdig zijn met fundamentele rechten.
Ook kwetsbare groepen zoals woonwagenbewoners, daklozen, mensen zonder wettig verblijf, gedetineerden en geïnterneerden genieten bescherming onder het recht op menswaardige huisvesting. Vrijheidsberoving betekent niet dat andere basisrechten vervallen. België werd herhaaldelijk veroordeeld wegens overbevolkte gevangenissen en ontoereikende huisvesting voor geïnterneerden.
Internationale en Europese verdragen erkennen expliciet het recht op wonen. Zowel de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens als meerdere VN-verdragen leggen staten verplichtingen op inzake huisvesting zonder discriminatie. Het Europees Sociaal Handvest bevestigt dat iedereen recht heeft op behoorlijke en betaalbare huisvesting en dat dakloosheid actief moet worden bestreden. Ook in België is het recht op wonen verankerd in de Grondwet en de Vlaamse Codex Wonen.
De juridische instrumenten zijn dus ruim aanwezig. De centrale vraag blijft waarom effectieve uitvoering uitblijft en waarom gewacht wordt op internationale uitspraken terwijl het recht op wonen reeds vandaag afdwingbaar zou moeten zijn.
Lees het cursiefje in een andere taal : Dit cursiefje is alleen beschikbaar in het Nederlands.