De verkiezingen dan 24 juin 2024 hebben geleid tot de vorming van de rechtse Arizona-coalitie. Vooruit was daarbij aan de Nederlandstalige kant onmisbaar vanwege het cordon sanitaire rond Vlaams Belang, terwijl aan de Franstalige kant geen linkse partij nodig was. Ironisch genoeg maakt Open VLD -dat al dertig jaar pleit voor deze maatregel, geen deel uit van de eerste regering die een algemene beperking van de werkloosheidsuitkeringen invoert, terwijl net die maatregel een van de bouwstenen van de coalitie vormt.
Formateur Bart De Wever werkte met thematische “supernota’s” die twee keer uitlekten, en zo toelieten om de evolutie van het hervormingsproject op te volgen. Na de verkiezingen van 9 juni 2024 benoemde de koning hem op 12 juni tot informateur en op 10 juli tot formateur, tot hij in augustus ontslag nam. De “supernota” van augustus wijdt 56 pagina’s aan de arbeidsmarkt, waarvan pagina’s 4 tot 6 werkloosheid behandelen, met als belangrijkste maatregel de beperking van de uitkeringen in de tijd. Ze voorziet een beperking tot maximaal twee jaar, met een verwijzing naar de gewesten voor het aanbod van banen, en met aanpassingen voor personen met een handicap, bepaalde personen in opleiding en werknemers die dicht bij hun pensioen staan.
De “supernota” van oktober, bijna dubbel zo lang is, neemt de basis van de maatregel over met een lichte versoepeling voor opleidingen die leiden tot knelpuntberoepen (twee keer zes maanden in plaats van één keer) en een verstrenging voor oudere werklozen met een geleidelijke verkorting van de beschermingsperiode.
In het regeerakkoord van 31 januari 2025 wordt de duur van de uitkering gekoppeld aan het aantal jaren dat eerder is gewerkt. De afschaffing van de leeftijdsgebonden wachttijden is de enige vooruitgang, waarmee een einde wordt gemaakt aan een zekere discriminatie. Eén jaar werken in de afgelopen drie jaar geeft recht op maximaal één jaar uitkering, waarna elke vier maanden extra werkervaring recht geven op een maand extra uitkering, zodat wie vijf jaar heeft gewerkt recht krijgt op het maximum van twee jaar. Wie méér dan vijf jaar heeft gewerkt, heeft eveneens recht op maximaal twee jaar uitkering.
Het spaarstelsel maakt het mogelijk dat iemand die meerdere keren werkloos wordt, op basis van zijn nog beschikbare beroepsloopbaan recht heeft op de maximale duur van twee jaar, mits hij opnieuw aan de toelatingsvoorwaarden voldoet. Het regeerakkoord laat de verantwoordelijkheid voor het aanbieden van een definitieve baan nog steeds bij de gewesten, zonder de toepassing van de federale wet aan de realiteit van dit aanbod te koppelen.
Voor 55-plussers geldt de beperking niet wanneer ze een loopbaan van minstens 30 jaar kunnen aantonen én minimaal 156 dagen per jaar hebben gewerkt, een voorwaarde die in 2030 geleidelijk wordt verhoogd tot 35 jaar loopbaan. Pas afgestudeerden krijgen een wachttijd beperkt tot 156 dagen na het behalen van hun diploma, moeten de uitkering aanvragen vóór de leeftijd van 25 jaar en krijgen maximaal één jaar recht op uitkeringen. De verhoging van de financiering van het integratie-inkomen om de toestroom naar de OCMW’s te compenseren, hangt af van de sluiting van een PIIS en de resultaten in verband met de overgang naar duurzame tewerkstelling.
De regering heeft gekozen voor een programmawet in plaats van een koninklijk besluit, waardoor beroep moeilijker wordt, aangezien alleen het Grondwettelijk Hof zich over een wet kan uitspreken. Het overleg verliep in een razend tempo: het ontwerp werd op 14 april 2025 voorgelegd aan het Beheerscomité van de RVA, op 12 mei werd het advies van de Raad van State in spoedprocedure uitgebracht, op 7 juni werd het in de commissie goedgekeurd en op 18 juli 2025 werd de programmawet definitief aangenomen.
Onder druk werd een vrijstelling toegekend voor werklozen die vóór 1 januari 2026 een opleiding tot een knelpuntberoep, begonnen, waarbij het recht gedurende de hele duur van de opleiding behouden blijft, maar uiterlijk tot 30 juni 2030.Vanaf 2026 blijft de vrijstelling alleen gelden voor opleidingen tot verpleegkundige of verzorgende. Kunstenaars werden begin april 2025 – na protest – vrijgesteld, evenals havenarbeiders, vissers en personen met een handicap in maatwerkbedrijven. Eind mei werd besloten om de begunstigden van een inkomensgarantie-uitkering die minstens halftijds werken, d.w.z. ongeveer twee derde van de begunstigden van een AGR, niet uit te sluiten. Op het laatste moment heeft de regering de begunstigden van de beschermingsuitkering geschrapt naar aanleiding van het advies van de Raad van State.
Lees het commentaar in de oorspronkelijke taal:
